TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA GẮN VỚI XÂY DỰNG ĐÔ THỊ THEO HƯỚNG ĐỒNG BỘ, HIỆN ĐẠI.

24/09/2020 15:09 Số lượt xem: 135

Thuận Thành là một trong những vùng đất cổ của người Việt, quê hương của những huyền thoại- lịch sử, cái nôi của văn minh lúa nước, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của Giao Chỉ. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, mảnh đất và con người Luy Lâu, Siêu Loại, Thuận Thành đã tạo dựng nên những giá trị văn hóa kì diệu, giàu tính nhân văn và đậm đà sắc thái riêng của người Bắc Ninh - Kinh Bắc. Những giá trị văn hóa, nhân văn đó, được thể hiện trong lịch sử và các giá trị văn hóa vật thể (các di tích lịch sử - văn hóa) và các giá trị văn hóa phi vật thể (phong tục, tập quán, lễ hội và các loại hình nghệ thuật dân gian).

1- Các di tích lịch sử- văn hóa trên địa bàn huyện.

Hiện nay trên địa bàn huyện có 224 di tích lịch sử- văn hóa. Trong đó có 76 di tích đã được xếp hạng bao gồm: 02 di tích quốc gia đặc biệt, 21 di tích quốc gia và 53 di tích cấp tỉnh. Thuận Thành cũng lưu giữ nhiều hiện vật quý như: Hệ thống tượng, đồ thờ tự tại chùa Dâu, chùa Bút Tháp có giá trị mỹ thuật cao. Đặc biệt huyện có 03 nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật Quốc gia (03 tượng chùa Linh Ứng, Tượng Phật Bà nghìn mắt nghìn tay, 04 pho tượng Tứ pháp).

Các di tích này là bằng chứng lịch sử khẳng định ý chí, ước nguyện của dân tộc trong quá trình xây dựng và phát triển quê hương, đất nước. Nhiều di tích gắn liền và phản ánh trực tiếp thời kỳ dựng nước của dân tộc Việt Nam như Lăng và đền thờ Kinh Dương Vương, thủy tổ của dân tộc Việt.

Trong suốt gần 1000 năm Bắc thuộc, Luy Lâu là trị sở của chính quyền phong kiến phương Bắc. Thành Luy Lâu đã trở thành trung tâm chính trị, kinh tế lớn nhất của nước ta thời bấy giờ. Thông qua cuộc khai quật khảo cổ học đã phát lộ nhiều di vật đặc sắc như: khuôn đúc trống đồng, các di vật thời Bắc thuộc. Phật giáo được truyền vào nước ta và được dung hòa với tín ngưỡng truyền thống rồi lan rộng ra cả nước và Luy Lâu trở thành trung tâm Phật giáo thời Bắc thuộc, Chùa Dâu được coi là Tổ đình của Phật giáo Việt Nam. Hiện nay địa phương còn lưu giữ 93 ngôi chùa trong đó có 02 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Một số di tích thờ Sỹ Nhiếp được coi là ông tổ của nền Nho học của nước ta.

Qua thời gian, trên địa bàn còn bảo lưu một số di tích có kiến trúc đặc sắc. Chùa Bút Tháp được đánh giá là “một bảo tàng về kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc”; Đình Mão Điền Đông, Đình Mão Điền Đoài với những mảng chạm khắc hoa văn đặc sắc thể hiện sự tài hoa của người thợ thủ công Việt Nam.

2- Hiện trạng bảo tồn phát huy giá trị di tích trên địa bàn.

Trong thời gian qua, nhiều di tích lịch sử- văn hóa trên địa bàn đã được các cấp, các ngành, chính quyền địa phương và nhân dân quan tâm bằng nhiều giải pháp trong việc phát huy nguồn lực xã hội để đầu tư, trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích trên địa bàn với hiệu quả cao nhất.

Các di tích trên địa bàn bước đầu được quan tâm đầu tư kinh phí trùng tu, tu bổ từ các nguồn ngân sách và nguôn xã hội hóa. Trong giai đoạn 2014- 2019, toàn huyện được nhà nước đầu tư 110 tỷ đồng. Một số dự án lớn được đầu tư xây dựng như: Di tích chùa Bút Tháp trên 70 tỷ đồng, di tích Lăng và đền thờ Kinh Dương vương trên 40 tỷ đồng, ngoài ra còn có 26 lượt di tích được hỗ trợ kinh phí từ nguồn chống xuống cấp của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và UBND tỉnh Bắc Ninh.

Ngoài các di tích được hỗ trợ kinh phí của UBND tỉnh, ngân sách của huyện, của xã, các cơ sở đã tích cực vận động nhân dân đóng góp kinh phí tu bổ các di tích với kinh phí hàng trăm tỷ đồng như: chùa Đông Miếu (Hoài Thượng), chùa Hương Thủy (Đình Tổ), đình Đa Tiện (Xuân Lâm).... Các di tích được tu bổ, tôn tạo đều tuân thủ nghiêm túc sự hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn và thực hiện theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa, cơ bản đáp ứng nhu cầu của nhân dân trong giai đoạn hiện nay.

Huyện cũng tăng cường công tác tuyên truyền, đẩy mạnh nghiên cứu phát huy giá trị các di tích trở thành những tài nguyên quan trọng cấu kết cộng đồng trong phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương. Năm 2018, UBND huyện đã xây dựng đề án phát triển du lịch với trọng tâm là du lịch văn hóa tâm linh và đưa trang web giới thiệu các di sản văn hóa tiêu biểu trên địa bàn huyện bằng công nghệ 3D vào hoạt động. Đây là một kênh thông tin để tuyên truyền, quảng bá về các di sản văn hóa tiêu biểu trên địa bàn, giúp mọi người cập nhật, khai thác, tìm hiểu sâu hơn về văn hoá, về truyền thống lịch sử văn hiến của quê hương.

3- Giải pháp bảo tồn, phát huy di tích lịch sử- văn hóa trong quá trình phát triển đô thị.

Trong những năm qua tốc độ phát triển kinh tế của huyện bình quân đạt khoảng 10,2%/năm, cơ cấu kinh tế dịch chuyển theo hướng tích cực, tỷ lệ hộ nghèo giảm dần hàng năm. Đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân được quan tâm. Sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể thao có nhiều khởi sắc và từng bước khẳng định, phát triển. An ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo. Năm 2019 huyện được công nhận đạt chuẩn Nông thôn mới. Theo định hướng phát triển và quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện, trong những năm đầu của nhiệm kỳ 2020- 2025, Thuận Thành sẽ trở thành Thị xã.

Áp lực của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và đòi hỏi cho sự phát triển kinh tế cũng tạo ra không ít khó khăn, thách thức cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử- văn hóa. Mặt khác, hiện nay mức độ xâm hại, lấn chiếm di tích vẫn còn xảy ra; nhu cầu phát triển, tham quan, khám phá của du khách ngày một lớn nhưng công tác trùng tu, tôn tạo và các nhiệm vụ liên quan khác chưa đáp ứng được nhu cầu đặt ra; thiên tai ngày một nhiều, ảnh hưởng lớn đến độ bền, tuổi thọ của di tích...

Vì vậy, bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử- văn hóa trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa trở thành vấn đề cần quan tâm, nghiên cứu tìm các giải pháp phù hợp sao cho các di tích thực sự là những sản phẩm văn hóa- du lịch hoàn chỉnh; đồng thời, sự phát triển đô thị thực sự là điều kiện để bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích.

Để làm tốt và tăng cường công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử- văn hóa gắn với xây dựng đô thị theo hướng đồng bộ, hiện đại, cần quan tâm thực hiện một số giải pháp sau:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích. Quán triệt và thực hiện nghiêm túc nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa XI; Kết luận số 76-KL/TW, ngày 04.6.2020 của Bộ Chính trị, về tiếp tục thực hiện quyết số 33-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Thứ hai, về quy hoạch di tích: Trong quá trình lập quy hoạch phát triển kinh tế -xã hội, cần xem các di tích là yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế, yếu tố quan trọng trong không gian đô thị. Cần lập quy hoạch tổng thể các di tích, gắn liền với quy hoạch đô thị, từ đó từng bước xây dựng các dự án bảo tồn, tôn tạo cụ thể, trong đó ưu tiên các di tích có giá trị về lịch sử văn hóa, giá trị phát triển kinh tế du lịch. Quy hoạch di tích phải phù hợp với tình hình phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Trong thời gian tới cần hoàn thiện quy hoạch tổng thể khu di tích chùa Bút Tháp, khu di tích chùa Dâu, hệ thống Tứ Pháp và khu vực thành cổ Luy Lâu. Việc quy hoạch được phê duyệt sẽ tạo cơ sở thực hiện các bước tiếp theo nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Thứ ba, công tác trùng tu, tu bổ di tích: Đảm bảo thực hiện nghiêm Luật di sản văn hóa và các quy định về bảo quản, phục hồi di tích và Quyết định 242/2014/QĐ- UBND ngày 11.6.2014 của UBND tỉnh về việc ban hành quy định về quản lý di tích, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh.

Xây dựng kế hoạch nghiên cứu, khảo sát đánh giá đúng thực trạng các di tích lịch sử văn hóa cần trùng tu, tu bổ, trên cơ sở đó lập quy hoạch tổng thể bảo tồn đối với từng di tích. Quan tâm đầu tư kinh phí thực hiện các giải pháp về phòng cháy chữa cháy, lắp đặt hệ thống an ninh đảm bảo an toàn các di vật, cổ vật tại di tích. Sử dụng có hiệu quả nguồn kinh phí đầu tư của Nhà nước và đóng góp của nhân dân để từng bước tu bổ, tôn tạo các di tích. Cần khuyến khích, tôn vinh những tổ chức, cá nhân có đóng góp vào việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích. Thực hiện tốt công tác xã hội hóa việc bảo tồn và tu bổ di tích.

Trước mắt, cần có kế hoạch đầu tư hạ tầng thiết yếu các khu di tích, mở rộng đối với những di tích có điều kiện về đất để đầu tư hạ tầng, cảnh quan. Đầu tư hệ thống hạ tầng CNTT ( như hệ thống wifi công cộng ) tại các điểm du lịch, các di tích đặc biệt, di tích tiêu biểu.

Thứ tư, Công tác nghiên cứu, lập hồ sơ xếp hạng di tích: Cần tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học về bảo vệ di tích như: cổ vật, di sản văn hóa phi vật thể tại các di tích trên địa bàn huyện. Trong thời gian tới đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt với thành cổ Luy Lâu, Khu lăng và đền thờ Kinh Dương Vương.

Đối với các di tích có giá trị di sản văn hóa phi vật thể độc đáo trên địa bàn huyện như: Lễ hội chùa Dâu, Lăng Kinh Dương vương lập hồ sơ Báo cáo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục phi vật thể quốc gia.

Thứ năm, về công tác cắm mốc giới di tích: Cắm mốc giới di tích là việc làm rất quan trọng giúp cho di tích được bảo vệ bền vững, không bị xâm hại. Đây cũng là quy định bắt buộc trong Luật di sản văn hóa đối với các di tích được xếp hạng. Trong thời gian tới cần tiếp tục cắm mốc giới cho tất cả các di tích còn lại trên địa bàn, đây là cơ sở để bảo tồn bền vững các di tích theo quy định của pháp luật. Cắm mốc giới di tích cần gắn liền với cắm mốc quy hoạch.

Thứ sáu, công tác tuyên truyền, quảng bá di sản: Để phát huy giá trị di tích, biến các di tích thành tài nguyên, là tài sản góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế- xã hội của địa phương, cần gắn các di sản với phát triển du lịch theo hướng bền vững, đảm bảo không xâm hại đến di sản. Do đó việc thực hiện tuyên truyền quảng bá cần được tăng cường hơn nữa, ngoài các kênh tuyên truyền truyền thống qua các phương tiện thông tin đại chúng cần tăng cường đưa thế hệ trẻ tới các di tích nhằm giáo dục truyền thống văn hóa của địa phương đặc biệt đối với cac di tích gắn với các danh nhân lịch sử; đẩy mạnh tuyên truyền giới thiệu giá trị di tích qua các trang mạng xã hội tạo hiệu ứng giá trị di sản. Duy trì quảng bá qua trang web “disanvanhoathuanthanh.vn”.

Thường xuyên phối hợp với các Công ty lữ hành xây dựng các tuyến du lịch có các điểm di tích trên địa bàn huyện như: chùa chùa Bút Tháp, chùa Dâu, Lăng và đền thờ Kinh Dương Vương…

Định hướng làng nghề sản xuất các sản phẩm lưu niệm phục vụ du khách với giá thành hợp lý. Gắn các di tích với các sản phẩm du lịch khác như: Nghề thủ công truyền thống; Tranh dân gian Đông Hồ, các món ăn truyền thống trên địa bàn như: Nem Bùi, Tương Đình Tổ, cháo Thái, Gà Hồ…nhằm thu hút khách du lịch.

Xây dựng các biển quảng bá cỡ lớn tại các điểm giao thông trọng điểm của tỉnh để quảng bá giá trị di sản.

Thứ bảy, công tác quản lý: Tăng cường công tác đào tạo đội ngũ cán bộ thuyết minh viên tại điểm, chú ý tới đội ngũ có khả năng ngoại ngữ để đưa giá trị di sản tới các bạn bè quốc tế.

Tăng cường quản lý nhà nước trên các lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn xã hội, an toàn đầu tư, chống lấn chiếm sử dụng đất đai, khai thác tài nguyên trái phép, bảo vệ sự trong lành của môi trường tự nhiên.

Quản lý và kiểm soát chặt chẽ các dự án đầu tư xây dựng trong khu vực dự án về du lịch theo đúng quy hoạch tổng thể và quy hoạch chi tiết.

Kiên quyết xử lý các vi phạm làm tổn hại đến di tích lịch sử văn hóa.

8- Trong thời gian tới huyện tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng, chủ động tham mưu, đề xuất sớm đưa Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESSCO công nhận là di sản văn hóa thế giới; đề xuất phê duyệt quy hoạch chi tiết khu di tích thành cổ Luy Lâu và hệ thống Tứ pháp; phê duyệt quy hoạch chi tiết và đầu tư xây dựng hoàn thiện khu di tích Lăng và Đền thờ Kinh Dương Vương.

Với những giải pháp đồng bộ, sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành, công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích trên địa bàn huyện sẽ ngày càng hiệu quả, gắn với phát triển du lịch văn hóa, xây dựng đô thị văn minh, hiện đại, phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của địa phương

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng (Bí thư Huyện ủy Thuận Thành)